فضيلت قربانى کردن در روايات
آداب و اعمال عيد قربان، همانند عيد فطر است، از جمله نماز و غسل و ادعيه و تكبيرات و حرمت روزه و اطعام مسكينان و فقيران با صدقات و گوشت قربانى به ويژه اينكه قربانى كردن در عيد قربان مستحبّ مؤكّد است.
ابان بن محمد از امام جواد عليه السلام روايت میكند كه فرمود:
ما مِنْ عَمَلٍ أَفْضَلَ يَوْمَ النَّحْرِ مِنْ دَمٍ مَسْفُوكٍ أَوْ مَشْىٍ فى بِرِّ الْوالِدَيْنِ أَوْ ذِى رَحِمٍ قاطِعٍ يَأْخُذُ عَلَيْهِ بِالْفَضْلِ وَ يَبْدَأُهُ بِالسَّلامِ أَوْ رَجُلٍ أَطْعَمَ مِنْ صالِحِ نُسُكِهِ وَ دَعا إِلى بَقِيَّتِها جِيرانَهُ مِنَ الْيَتامى وَ أَهْلِ الْمَسْكَنَةِ وَ الْمَمْلُوكِ وَ تَعاهَدَ الْأُسَراءَ. «1»
هيچ عملى در روز عيد قربان برتر نيست، مگر خونى كه براى قربانى ريخته شود و گامى در راه احسان به پدر و مادر برداشته شود و ديدار خويشى كه گسيخته باشد و به خودگذشتگى و آغاز به سلام بر وى پيشى گيرد و يا مردى از گوشت قربانى خود به همسايگان و مستمندان و يتيمان اطعام نموده و به ملاقات اسيران برود.
قربانى به گوسفند يا شترى گفته میشود كه در عيد قربان ذبح گردد و آن در غير ايام حج مستحبّ مؤكّد است در ايّام حج از اعمال واجبى میباشد كه در سرزمين منى روز دهم يا يازدهم و دوازدهم و تا آخر ذيحجه برگزار میگردد. حاجى قربانى را سه بخش میكند، يك بخش را خود بر میدارد و بخش دوم را به فقرا میبخشد و بخش سوم را به دوستان هديه میدهد.
سول الله اعظم صلى الله عليه و آله فرمود:
خداوند روز أضحى را عيد قرار داد تا فقيران گوشت فراوان به دستشان رسد.
پس به آنها گوشت بخورانيد. «2» حضرت على عليه السلام میفرمايد:
اگر مردم میدانستند كه قربانى در روز عيد قربان چه اجرى دارد، وام میگرفتند و قربانى میكردند؛ زيرا با اوّلين قطره خون، صاحب آن آمرزيده میشود. «3»
روايتى عجيب در اين باب است كه نيكوست براى قربانى قرض كنى.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به امّ سلمه كه از ايشان پرسيده بود: اى رسول خدا! عيد قربان فرا رسيده و من چيزى ندارم قربانى كنم، آيا قرض كنم و قربانى نمايم؟ فرمود:
برو قرض كن؛ زيرا اين بدهى ادا میشود. «4» زيرا قربانى جايگاه ويژه نزد خداوند منّان دارد و ريختن خون قربانى براى اهل آن، جنبه بيمه عمر و كفّاره گناهان محسوب میشود.
امام باقر عليه السلام فرمود:
إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يُحِبُّ إِطْعامَ الطَّعامِ وَ إِراقَةَ الدِّماءِ بِمِنىً. «5»
خداوند غذا دادن به مستمندان و ريختن خون قربانى در منى را دوست دارد.
ممكن است همين علاقه خداوند به خاطر بهرهمندى گرسنگان و محرومان از گوشت قربانى باشد و به صورت سيره و سنّت نبوى در جامعه اسلامى رواج داشته باشد.
سالار شهيدان امام حسين عليه السلام از همان آغاز حركت خود از مدينه به مكه، در سال شصت هجرى كه قصد عمره مفرده داشت و نيّت حج تمتّع ناتمام ماند. گرچه به منى نرفت، ولى قربانی هاى گرانقدرى داد و سرانجام وجود مبارك خويش را هم قربانى اسلامى كرد، تا مكّه و منى بماند. از اين رو امام سجّاد عليه السلام در احتجاجات خود بر يزيد لعين، فرمود:
أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَرَفَنى فَقَدْ عَرَفَنى وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْنى فَأَنا اعَرِّفُهُ بِنَفْسى، أَنَا ابْنُ مَكَّةَ وَ مِنى وَ أَنَا ابْنُ الْمَرْوَةِ وَ الصَّفا. «6»
اى مردم! هر كه مرا میشناسد كه میشناسد و هر كه مرا نمیشناسد خود را معرفى میكنم، من فرزند مكه و منى هستم و من فرزند مروه و صفا هستم.
در روز عاشورا، صحنه كربلا نيز شاهد قربانى شدن هفتاد و دو شهيد در آستان قرب و رضاى حق بود و حضرت زينب عليها السلام به خاطر اين جانفشانى برادرش در ميدان جنگ، هنگامى كه به بدن مطهّر حضرت سيّدالشهدا عليه السلام رسيد، دست و نگاه خويش را رو به آسمان برد و عرضه داشت:
اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنَّا هذَا الْقُرْبانِ. «7»
خدايا! اين قربانى اندك را از ما بپذير.
امام سجّاد عليه السلام در حقّ قربانى چنين فرمود:
حق قربانى آن است كه نيّت آن را براى خدا خالص كنى و خود را در معرض رحمت و قبول الهى قرار دهى و در پى نگاه بينندگان نباشى. اگر چنين بودى، خود را بيهوده به رنج نيفكنده اى وظاهر سازى نكرده اى و مقصودت، خدا بوده است. «8» امام على عليه السلام فرمود: شنيدم رسول خدا صلى الله عليه و آله روز عيد قربان، خطبه میخواند و میفرمود:
امروز روز ثَجّ و عَجّ است. «ثَجّ» خون قربانیهاست كه مىريزد، پس نيّت هر كه صادق باشد، اوّلين قطره خون قربانى او، كفّاره همه گناهان اوست.
«عَجّ» دعاست پس به درگاه خداوند دعا كنيد، قسم به آن كه جان محمد صلى الله عليه و آله در دست اوست، از اينجا هيچ كس بر نمیگردد، مگر آمرزيده شود، جز كسى كه گناه كبيره انجام داده و بر آن اصرار میورزد و در دل خود تصميم بر ترك آن ندارد. «9»
بنابراين حقيقت سنّت عيد قربان و قربانى كردن حيوان، تقرّب به خدا و پرهيزكارى است؛ زيرا روح و قلب آدمى در دنيا با آرزوها و هوسها آلوده میگردد و با قربانى كردن حيوانى، در حقيقت، حيوانيّت هواى نفس و ديو طمع را از بين میبرد.
______________________________
(1)- بحار الأنوار: 88/ 127، باب 52، حديث 25؛ الخصال: 1/ 298، حديث 68.
(2)- بحار الأنوار: 96/ 296، باب 52، حديث 15؛ علل الشرايع: 2/ 437، حديث 1.
(3)- بحار الأنوار: 96/ 297، باب 52، حديث 22؛ علل الشرايع: 2/ 440، حديث 2.
(4)- بحار الأنوار: 96/ 297، باب 52، حديث 19؛ علل الشرايع: 2/ 440، حديث 1.
(5)- الكافى: 4/ 51، حديث 6؛ بحار الأنوار: 96/ 289، باب 50، حديث 60.
(6)- بحار الأنوار: 45/ 161، باب 39، حديث 6؛ الاحتجاج: 2/ 311.
(7)- حياة الإمام الحسين، باقر شريف القريشى: 2/ 301؛ سيرة الائمة الأثنى عشر، هاشم معروف الحسنى: 2/ 87؛ الكبريت الاحمر: 3/ 13
(8)- بحار الأنوار: 71/ 13، باب 1، حديث 2؛ تحف العقول: 259.
(9)- بحار الأنوار: 96/ 301، باب 52، حديث 39؛ دعائم الاسلام: 1/ 184.